RáC.hlÕ

Bia: Quốc Cường
Ảnh minh họa: TTXVN

TRỌNG HUYẾN

íìáữ Jịề củ(z cUtína em

NHẢ XUẤT BẢN KIM ĐỔNG

LỬINÓiOẦU
"Bác hồ của chúng em" là cuốn sách g h i lại
n h ừ n g k\ niệm ấm áp của Bác với thiêu n iên n h i
đ ồ n g ư o n ; và n go à i nước.
Gần 6( cảu chuyện^ m ỗ i ch u y ện là m ột k ỷ n iệm
xú c đ ộ n g

tìiĩli cảm chan chứa yêu thươiig của Bác

dành chotliiêu lìhi. T ừ em b é vù n g chiến k h u Việt
Bắc d ến ỈUÌ n h ỏ ở Tâv N g u y ên ; T ừ em b é m iền
N am ỵ ê u ỉấu J ê h các em h ẻ ở trư ờ n g k h u 4 Tbãĩĩh
}Ioá, N gh> A n, H oà Bình... Bao piờ, lú c nào, ở dâu

Bác c ủ n ẹ Liôn dành cho các cháu n h ỏ s ư quan tâm^
s,ĩn sóc VI bờ bêh. ''Bác H ổ của ch ú n g eiìi” còn là s ư
k h ă n g địih, n iềm tư hào, lò n g kính yêu của các eni
dối với bíc. D ọc tác p h ẩ m của Bác H ồ, n g h e k ê
ch u y ên V( Bác H ồ ch ú m ; tâ cà n g tư bào vê Bác kíĩiìi
y êu và ngiyộn h ọ c tập tlieo tâm gươĩiíỊ đcìo đ ứ c củà
N gư ờ i.
N hân iv niệm n gà v sinh ĩĩJiật Bác, N hà xuất hãn
K iiìi Đổĩiỉ xin trân trọn^ g iớ i tliiệu cùriị; bạn dọc
cư ỏ h sách 'Bác Hổ của chúng em ” với tâm lủng kínlĩ
yêu Bác thết tỉia...
Nhà xuất bản Kim Đóng

HÁC l ỉ ồ C Ủ A CHỨNG EM

DÀIN ĐỐNG CA CỦA ĐỘI THiẾU NIÉN TIỄN PHONG
Vào ínhũmg ngày chuẩn bị cướp Chính quyén trong Cách
nạng Tháng Tám, Ban Tuyên huấn Trung ương trình lên Bốc
Hồ ba bài háỉ để Người chọn Quốc ca. Bác cân nhắc kỹ càng
rỗi phát biểu ả nên lấy bài Tiến quân ca do nhạc sĩ Văn Cao
sáng tác. Vì đó là một hánh khúc nghiêm trang, hào hùng,
nhạc điệư lại thong thả, dễ hát. Vể lời của bài hát, Bác có góp
ý sửa lại một số chỗ cho đẹp và phù hợp với Quốc ca hơn. Ví
như; Đoàn quản Việị Minh Ihì sửa thành Đoàn quán Việt Nanr,

ĩh ể phanh thảy uống máu quàn thù thi sửa lại là Đường vinh
quang xày xác quàn thù.
Theo lời nhạc sĩ Văn Cao, trong cuộc mít tinh của giới
viên chức Hà Nội ngày 17-8-1945, khi lá cờ đỏ sao vàng
xưất hiện thi bài Tiến quàn ca cũng vang lên.
Hai hôm sau, ngày Tổng khởi nghĩa 19-8-1945, bài

Tiến quằn ca lại được Dàn đồng ca Thiếu niên Tiền phong
Thủ đô hát mở đắu cho cuộc mít tinh diễn ra trước Nhà
Hát Lớn Hà Nội.
Ngày 2-9-1945, Tiến quấn ca chính thức thành Quốc
CiJ Việt Nam cùng bản Tuyên ngôn độc lập của Bác Hồ
vang lên tại Quảng trường Ba Đình, lan truyền khắp thế
giới và đi vảo lịch sử.
7

TRỌNCỈ H U Y Ế N

LÁN DÁUIIẼN KIM DÓNG Dirợc GẶP BẮC
Kim Đồng chính tên là Nông Văn Dền.
Một chiếu mùa thu năm 1942, khi Dén đan'9 bẽ ống
bương đựng nước múc từ dưới suối vế thì thấy anh Ngư
Mạn đã đứng đợi ở chân cầu thang nhà sản. Với nét mặt
rạng rỡ, anh ghé vào tai em nói nhỏ:
- Có một cán bộ cấp cao vừa đến và muốn gặp em
đấy.
- Anh có biết người cán bộ ấy là ai không?
Anh Ngư Mạn vo tròn hai môi, Suyt một tiếng rồi lại
ghé tai Dền:
- Bí mật mà!
Dền hồi hộp bước theo. Đến trước cửa hang 1'vlục Én thi
anh Ngư Mạn bảo em cùng dừng lại. Lát sau, anh Đức
Thanh bước tới và ra hiệu cho cả hai cùng đi vào.
Sau nảy Dền kể lại là bấy giờ, trống ngực em đập rộn
ên khi nhìn thấy một ông Ké gương mặt gắy, hơi xanh,
mái tóc và chòm râu đã bắt đầu điểm bạc. Đôi rr.ìắt ông rất
sáng và có cái nhìn thât ấm áp. ông đang ngồi trên môt
tảng đá và dựa lưng vào thành hang, trên tay là một cuốn
sổ ghi chép...

8

BÁC HỒ CỦA CHÚNG HM

Dén ccn lúng túng chưa kịp chào thì ông Ké đã hỏi:
- Chái là đội tarởng đội Thiếu niên cứu quốc ở đây phải
không?
Dén tn lời;
- Vânca!
- Vỉ S35 các cháu phải lâp ra đôi Thiếu nièn cứu quốc?
- Là [hải cùng dân của các mường bản đánh Tây,
đánh Nhá để đòi lại độc lập như Việt Minh kêu gọi ạ!
Ổng Hẻ khen Dén nói đúng.
Dển o n kể với ổng Ké nghe vế những thành tích mà
Đội của cac em đã đạt được.
Ông K§ lai khen và mừng là Đôi đã tỏ ra mưu trí, dũng
cảm. ônc còn khuyên các em phải vừa hoạt động, vừa lo
học tập Vin hóa, để mai sau nước nhà được độc lập thỉ đủ
sức, đủ t3Ì xây dựng đất nước, Rồi ông Ké âu yếm kéo
Dén vào bng nói:
- Muối đánh thắng Nhật - Pháp thi phải giữ bí mật.
Cháu cũrg phải đổi tên để khi đi hoạt động thì không ai
biết. Từ my cháu có thêm một tên gọi mới là Kim Đồng.
Ồng l-é còn dặn các anh Đức Thanh, Ngư Mạn và
Nông Vă^ Dến nhiều điếu quan trong khác nữa. Cho đến
khi trời đi gẩn tối thì Dển theo các anh, ho cứ đi cách
quãng đểđưa ông Ké trở vé Pác Bó một cách an toàn.
Vì ngLyên tắc bí mật nên bấy giờ Nông Văn Dền chưa
biết Ông <é đó chính là cụ Nguyễn Ái Quốc, tức Chủ tịch

TRỌNG H U Y Ế N

HỒ Chí Minh sau này. Chỉ biết cùng với lời khuyên quý giá
trong chuyến đi nghiên cứu tỉnh hình lúc ấy của ông Ké,
Nông Văn Dén đã được ông đặt cho tên mới là Kim Đồng.
Hai tiếng Kim Đồng ấy sau này còn được dùng để đặt tên
cho các trại trẻ, rạp hát, đường phố và Nhà xuất bản của
các em.

10

BÁC HỒ CỦA CHÚNG 1:M

NHÂN NGÀY KHAI ĨRỤ0NG DẦỤ TIÊN
CỦA Niríc VIỆT NAM DÂN CHÙ CỘNG HOÀ
Đối vỡi tuổi học sinh, vui nhất là dịp khai tarờng. Vào
nhũng ncày đó, trẻ mới bắt đầu đi học thi ngập ngừng từng
bước châi VI từ đây đã là quãng đời của tuổi học trò. Các em
khác thi cược lên lớp và tự thấy mình lớn iẽn một cách rõ rệt.
Mà vào do khai trường năm 1945 thì thế hệ học sinh lúc ấy lại
có được nột ngày vui hoàn toàn mới mẻ.
Điéu dó được Bác Hồ chỉ rõ trong lời Nhủ học trò: Từ

giờ phút này trở đi, các em bắt dầu được nhận một nền
giáo dục hoàn toàn Việt Nam. Trước đây cha anh các em
và mới nẳm ngoải cả các em nữa, đã phải chỊU nhận một
nền học /ấn nô lệ, nghĩa là nó chỉ đào tạo nên những kẻ
tay sai, lem (ôi tớ cho mội bọn thực dân người Pháp. Ngày
nay các em được cái may mẳn hơn cha anh là được hấp
thụ một rền giáo dục của một nước độc lập, một nền giáo
dục nó sẽ đào tạo nên nhũng người công dàn hữu ich cho
nước Việ: Nam, một nển giáo dục làm phát triển hoàn toàn
những nẽng lực sẵn có của các em... Trong năm tới ơảy
các em tâ y cố gắng, siêng năng học tập, ngoan ngoãn,
nghe thầ/, yêu bạn. Sau 80 năm trời nỏ lệ làm cho nước
ta bị yếu hèn, ngày nay chúng ta cần xây dựng lại cơ đồ

11

TRỢN C HUYẾN

mà tổ tiên đã để lại cho chúng ta, làm sao cho chúng ta
theo kip các nước trên hoàn cầu. Trong công cuộc kiến
thiết đó, nước nhà trõng mong, chờ đợi ở các em rất nhiều.
Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dàn
tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với
các cường quốc năm châu được hay không, chín h là nhờ
phần lớn ở công học tập của các cháu.
Lời khuyên bảo, đông viên của Bác đâ gẩn 65 năm mà
vẫn còn rất phù hợp với càc em học sinh hôm nay khi đất
nước ta đang cần đổi mới, khoa học hoá, hiên đạii hoá để
I

*

'

I .

<

I

I

'

^

hội nhập vả pháttriến.

B Á C IIO C Ú A C H Ú N C Ì I-:M

n h ử ig ĩh iẽ u n iẽ n đ ư ọ c m a n g h ọ l ý
Cuối năm 924, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc rời nước Nga,
quê hương ca cách mạng Tháng Mười trở vé phương
Đông, hoạtđồg tại Quảng Châu (Trung Quốc) và Người
lấy tên mới làLý Thụy. Tại đấy, Bác cải tổ Tâm Tâm xã
thành Hội Việ Nam Thanh niên cách mạng đồng chí. Lập
Hội này là để ến tới thảnh lâp Đảng, nhằm lãnh đao cách
mạng, giải phing đất nước. Vi vậy, Hội cần xây dựng các
đoản thể quầi chúng, Hội đã quyết định bồi dưỡng một
nhóm trẻ em àm hạt nhân cho phong trào nhi đồng cách
mạng sau nà\ Lúc đó không thể đưa các em trong nước
ra. Hội bèn ciọn lấy 10 em gái và trai, con Việt kiều ở
Xiêm (tên gc của nước Thái Lan hiện nay) đưa sang
Quáng Châu, rong số đó có em Trọng 11 tuổi.
Em tên thẫ là Lê Vãn Trọng. Để giới thiệu các em vào
Trường liểu b c (thuộc Đại học Tôn Trung Sơn), bác Lý
Thụy nhận cá: em là họ hàng thân thích. Vì vậy em Trọng
cũng như cácìm khác đéu đổi họ thảnh Lý.
Ngoài Lý Tr Trọng, ta còn gặp những tên gọi quen thuộc
khác nhir Lý Phương Đức, Lý Phương Thuận... Bấy giờ các
em đéu hoạt đing rất tích cực, giúp được nhiéu việc có ích cho
cách mạng.

13

TRONC; HUYẾN
I .......................................................................................

ĐẾN v íl BÚP TRẼN CÀNH
Chiều bữa ấy, sau mấy hôm đọc Tuyên ngôn Độc lập,
Bác Hồ làm xong việc ở cơ quan rồi từ Bắc Bổ Phủ, Người
đi tản bộ đến Ấu trĩ viên (về sau là Nhà văn hoà Thiếu nhi
sô' 34-36 đường Lê Thái Tổ).
Người vừa bước vào thi các em nhỏ tíu tít chạy ra: ổi,

Bác Hô, Bác Hổ... Bác Hồ của chúng em. Các cô bảo mẫu
đéu lấy làm lạ trước những tiếng gọi rất tự nhiên, ẫím nồng
của các cháu. Trong từng cặp mắt xanh trong kia, Cụ Hổ
cồn trẻ, chỉ hơn tuổi của bố mỗi em một ít mả thõi. Bằng
những âm thanh bập bẹ, non thơ, hai tiếng Bác Hồ bắt
đấu được cất lên và đi vào tình cảm của mỗi thiếu nhi Việt
Nam từ đố.
Bác cúi thấp người xuống đón các em rồi ngồi ngay lên
chiếc ghế đá trong vườn, Các em quây quần qua.nh Bác,
Như người ông nội, Bác vuốt tóc và sửa lại cổ áo cho từng
bé. Nhớ mùa thu đấu tiên khi mới trở về Tổ quốc, Bác có

Thơ gửi cho nhi đồng cả nước với niém nâng niu mong
ước:

Trẻ em như búp trên cành
Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan.

14

lỉÁ C H ồ CỦA CHÚNC j i -;m

Thưang yêu và oăm sóc những mầm non đất nước là
tình cảrm và là điẽi khát khao trong suốt cuộc đời hoạt
động cũia Bác.

15

TRỌNC; H U Y Ê N

BỖ LÀ TÙNG, CON LÀ BÁCH
Bác sĩ Tôn Thất Tùng là một nhà khoa học tài năng,
trưởng thành từ cách mạng. Khi người thầy thuốc họ Tôn
sinh con trai, muốn được Bác Hồ đặt tên. Bác suy ri'ghĩ
một thoáng rồi bảo với ý: Bố là Tùng thì cô chú niên lấy tên
của con mình là Bách.

Bách là một cách đọc khác đi của chữ Bá. V ì thuộc họ
nhà cây nên chữ Bá này có bộ Mộc đứng ở bên ttrái. Trong
chữ Hán, khi phân biệt vể loại cây thì người ta đọc tùng

bách: khi nói vể khí tiết con người thì người ta nói là tùng
bá. Tùng vá bá đều là những loại cây luôn luôn có tán lá
xanh tươi, chịu được hạn hán cũng như sương tuyết. Sách
xưa có chữ Tùng bá hậu điêu, có nghĩa rằng: cây tùng và
cây bá không rụng lá, chỉ người quân tử không đổi thay khí
tiết, Cho nên trong câu đối của Hội Văn thân Nghệ - Tĩnh
điếu cụ Phan Đình Phùng (1895) cố chữ Xung hàn mạc

niệm bá tùng điểu, nghĩa là gặp lúc băng tuyết, cây tùng,
cây bá cũng không hé nghĩ là minh sê bị lụi tàn.
Gợi ý về việc đặt tên cho con của nhà khoa học Tôn
Thất Tùng như vậy, Bác Hồ hy vọng cậu con trai của
người thầy thuốc tâm huyết ấy sẽ nối được nghiêp nhà và
điều trông mong quý giá của Bác Hồ đã không uổng. Chỉ

16

HÁC u ồ CÚA CHÚNCi HM

rất tiếc là Phó giáo sư Tôn Thất Bách, người sớm có
những công trình khoa học giá trị ấy đã qua đời khi tuổi đời
còn trẻ.

17

t r o n í; h u y ê n

LAI ụCH VÊ NHŨNG BỨD ẢNH
Các tâp ảnh vế Hồ Chủ tịch thường có một số DỨrc hinh
chụp cảnh Bác đang vui chơi cùng các cháu thiếu nhi. Trong
đố có ảnh Bác đang đứng bế bé Minh Phương ở Việt Bắc
(chụp 19-5-1953). Bấy giờ Minh Phương khoảng mộ)t tuổi,
được Bấc nâng cao và em đang hôn lèn má bên phải củia Bác.
Một bức ảnh khác được chup sớm hcm thế. Ảnh ghi
hình Bác đang ngồi bón xôi cho cháu Nguyễn Thị Minh
Thu. Ảnh chup ngày 11-2-1951, khi diễn ra Đại hiội đại
biểu Đảng toán quốc.
Minh Thu lá con của ông Lê Văn Lương và ba Bích
Thuận. Lê Văn Lương là tên đi hoat động chứ tên thiật của
ông là Nguyễn Công Miều, em ruột nhả văn Nguyễn Công
Hoan. Cả hai vợ chồng ông Lương đéu là cán bộ đỉi heo
(háng chiến. Cơ quan đóng tại xã Vinh Quang, ihu/ện
Chiêm Hoá, tỉnh Tuyên Quang.
Để chuẩn bị công việc cho Đại hội, Bàc đã đến đ ấ / từ
chiểu hôm trước. Bác nghỉ ở gian nhà trên còn gia cình
ông Lương ở gian bên dưới. Tối đến đang giờ nghiỉ, Sác
xuống thăm hỏi, chuyện trò cùng gia đỉnh. Thấy bữa cơm
của họ thật đạm bạc, Bác an ủi động viên, khuyên ôinc bá
hãy nuôi bé Minh Thu khoẻ và ngoan.
18

BÁC HỒ CỦA CHÚNG F.M

Sáng hôm Í3U đến giờ điểm tâm, Bác bảo gia đình ông
Lưcmg cho cháL Minh Thu cùng lên ăn sáng với Bác. Bác đón
bé và đặt Minh 'hu ngồi vào chiếc xe đẩy làm bằng gỗ ở ta/ớc
thềm nhà. Bác đã tự tay lấy cái thìa mà minh dùng thường
ngây, xắn xôi tù trong mộl chiếc ca nhỏ để bón cho bé như là
người ông nội ciăm sóc cháu một của mình. Xong công việc
thỉ cũng đến giờ Bác đi đến Dại hội Đảng.

B ấ c H ổ thăm trại nhi đồng ở Việt B ắc, B ác ch o cháu b é ăn.

Ta lại biết, sau ba thâp kỷ đi tỉm đường cứu nước, đấu
năm 1941, Bác Hồ mới vé đến Pác Bó (Cao Bằng) rồi phải
hơn 16 năm sau đó (6-1957), Người mới vẽ thăm quê lần
đ ẩ u . Vào dịp ấy, trong bức ảnh chụp chung với các đại
diện cán bộ và nhân dân tỉnh Nghê An tai Vinh, Bác cùng
ngồii ở hàng phía trước và thu gọn trong lòng Bác là một
cháiu bé khoảng hơn một tuổi.
19

TRỌNC; H U Y Ê N

Sau chuyến vé quê lần ây thì Bác lên đường đi thăm
các nước Xã hội chủ nghĩa. Tai Thủ đô của nước Naim Tư
lúc bấy giờ, Bác cũng đã cầm chiếc thìa xúc kem bóin cho
một cháu nhỏ.
Từ những cử chỉ ân cần đối với trẻ thơ ấy, qua ống kính
của các nghệ sĩ ghi hỉnh, Bác đã để lại cho chúing ta
những tấm ảnh tuyệt đẹp biểu thị tinh thương yêu âin cần
của Bác đối với nhi đồng Việt Nam và các em nhỏ quiốc tế.

20

BÁC HO CÚA CHỨNG EM

CHÁU DÀ DẦY MỘT ĨUỒÌ CHƯA?
Một lần trẽn đường đến để nói chuyện với đơn vị bộ đội
đang đóng quân ở trong rừng rậm, Bác phải băng con
đường xuyên qua một xóm nhỏ. Đầu xóm, một phụ nữ trạc
ngoài hai mươi tuổi dáng vui tươi, bế con đứng nhìn và
đứa bé kháu khỉnh như đang muốn giằng ra khỏi tay mẹ
để đến với đoàn người từ xa tới. Được thể, người mẹ trẻ
nựng con:
- Chà, bô' đi bộ đội đã vé kìa, con gọi bố đi.
Bác tới gần. Người cầm lấy tay em nhỏ và hỏi:
- Bé ngoan lắm, cháu đã đầy một tuổi chưa thím?
Chị nhìn, bỗng nhận ra và kêu lên: Bác! Trời ơi Bác Hố!
Rồi líu cả lưỡi. Bác cười.
Mắt chị ngân ngấn nước. Còn đứa bé thi rất tự nhiên.
Em ôm lấy cánh tay Bác vả trườn gọn người sang bên
Bác.
Bác lại mỉm cười, nựng em bằng cách hỏi thêm:
- Cháu đã đầy tuổi chưa?
Người phụ nữ đã lấy lại được sự bình tĩnh rồi trả lời thay
cho con:
- Dạ thưa Bác, cháu vừa tròn một tuổi ạ!
21

TRỌNG HƯYẾN
Bác đông viên:
- Chú đi bộ đội, thím một mình vừa nuôi bé, vừa sản
xuất và công tác, vất vả lắm. Thím cố gắng châmi sóc
cháu và thi đua làm lụng, không lâu nữa nước: nhả yên
hàn, chú ấỵ sê vé.
Rồi Bác xoa đầu em bé mà bảo:
- Cháu ăn no, chơi ngoan, chóng lớn để giúp m ẹ và
chờ bố vé nhé!
Rồi Bác nói với mấy người cùng đi:
- Đất nước còn giặc thì cả dân tộc, nhất lả phụ nữ và
thiếu nhi còn phải chịu nhiều thiệt thòi.
Đoạn, đoàn người lại tiếp tuc cuộc hành trinh. Và n g jờ i
mẹ trẻ như được tiếp thêm sức mạnh. Chị ôm chặit con
vào lồng, mắt dõi theo đoàn cán bộ tới lúc khuất hẳn sau
rặng cây xanh,..

22

HÁC HỒ CÚA CHÚNG I:M

THÌM TRẠI TRẺ Mỗ CỖI BẢO ANH
Sau Cách irạng Tháng Tám, Hà Nội có một trại trẻ mồ
côi đặt tại phô' ^àng Đẫy (nay là phố Nguyễn Thái Học).
Nơi đó vốn là Cf sở của Cô nhi viên Bảo Anh trước kia. Khi
Nhật đảo chín' Pháp (6-3-1945), lại gặp nạn đói nên
người ta bỏ h0Jng. Rồi nước nhà đươc độc lập, một số
thầy thuốc, văn sĩ, trí thức xin phép Chính phủ cho nhận
các trẻ mồ côi, ang thang, cơ nhỡ về đây nuôi dạy và vẫn
lấy tên là trai BcO Anh.
Theo ông Ncuyễn Khắc Ky, môt trong những người lập
m Hội Bảo Anh kể ỉại thì vảo môt ngày trong tuần Trung
thu năm 1945, Eác Hổ đã đến thăm trại.
Không tả xiẽ: những nỗi vui mừng của các cán bộ phụ
trách trại lúc bấ\ giờ.
Bác đến vào lúc sau 11 giờ. Bọn trẻ đang giờ ngủ trưa.
Ông Kỳ định cho thức cả dậy để chào khách quý, Nhưng
Bác trao quà và bảo cứ để thế cho các cháu nghỉ.
Rồi Bác đi thăm trại, đến lớp dạy văn hoá, nơi học
n(]hế, nhà bếp, phòng ăn và trạm xá... Bác khen các cô,
trếch trại đã có nhiéu cô' gắng. Cuối cùng Bác
dừng chân ở hiên nhà, đứng nhìn ra bãi cỏ rộng ở trong
khu vực trại rồi nói: Chỗ này nên làm thành vườn rau để
23

T R O N (ỉ H U Y Ê N

cải thiện cho các cháu.
Hơn bốn tháng sau thì đến Tết nguyên đản, Bác !lại tới
thăm Trại và cho mang đến tặng các cháu nhiều bánh
chưng, cam, mứt, kẹo...
Lần này Bác đến vào trước buổi ăn trưa, Bác Xíuống
nhà bếp xem từng suất cơm và thức ăn của các (Cháu.
Thấy tươm tất, sạch sẽ, Bác vui lòng lắm. Và Bác k:hông
quên nhin ra bâi cỏ hôm nào. Thấy nó đâ thành một vườn
rau rộng ở giữa cố ngõi nhà lá nho nhỏ cho những người
lầm vườn nghỉ khi ho cần ở lai. Bác cười thanh thản vá nói:
Tôi Cũng chỉ mong khi già, về nghỉ thi có đươc ngôii nhà
nhỏ và một mảnh vườn như thế.
Bác hỏi thăm các anh chị phụ trách và tỏ lời khen ngợi
các cô chú vừa đi làm vừa dành thời gian tới đây giúỊp các
cháu như thế là rất tốt. Hiện nay nước nhà mới được độc
lập, đồng bào cồn nhiều khó khăn. Bác mong các cồ các
chú vận động thêm nhiều người cùng tham gia lầm; vệc
thiên như thế này.
Từ trại Bảo Anh ngày ấy, các trẻ đều đâ trưởng tíhềnh
và cùng góp sức của mình vào cõng viêc bảo vệ vả -dụng
xây đất nước. Họ luôn mang trong tâm tưởng niềm tự ỉ'ào
ả trai trẻ mồ cói nơi nuôi minh lớn lên, ngày ấy đã vài ần
đươc Bác Hồ đến thăm.

24

BÁC HỔ CỦA CHÚNCi I:M

THĂM TRẠI THIÊU NHI ò VIỆT BÁC
•

■

Từ cuối tháng 7-1947, thực dân Pháp đánh lan thèm ra
nhiéu nơi và thực hiện những cuộc cản quét tàn bạo.
Nhiéu em bé từ đồng bằng phải chạy iên tận vùng Phú
Thọ. Một số phải vào trú trong các khu nhà thờ đạo hoặc
các đình chùa, chịu đói, chịu rét. Bác Hồ đọc báo, biết
được chuyện đó bèn bảo một số cán bộ phân công nhau
đi đón các em. Sau một thời gian nỗ lực tỉm kiếm đoàn
cán bộ đã đưa vé cơ quan được 35 em. Trong đó có 10
em gái và 6 em chưa đầy 6 tuổi, đi đường còn phải cõng.
Trong thời gian ấy, có thêm sự góp công sức của đồng
bào địa phương, cơ quan đã dựng lán trại, bắc giường tre
(lủ chỗ cho các em nghỉ ngơi, học tâp. Trại đặt ở dưới
chân đèo De thuộc địa phận tỉnh Thái Nguyên, ở bên kia
cỉèo là đất Tuyên Quang. Các cán bộ trong cơ quan bớt
khẩu phần ăn từng bữa rồi tăng gia sản xuất thêm, những
e;m lớn cũng tham gia trồng trọt, chăn nuôi nên no đối có
nhau, tất cả cùng tự túc lấy cuôc sống.
Từ lúc đón các cháu vé, hàng tháng đến kỳ lĩnh lương,
tỉác cùng góp tiền vào quỹ của trại. Đến ngày 1-5-1948 thi
Bác Hồ cho chuyển nơi làm việc của minh sang nơi gần
trại của các em. Nhiều hôm Bác sang nghỉ trưa ở bên đó,

25

t r o n í; h uyên

thăm hỏi từng bé một và Bác cũng nằm giường nứa

I

như

các em. Biết những người quản lý trại đã khéo động ' viên
tăng gia sản xuất, tiết kiệm, lại khéo tranh thủ sự giúpp đỡ
của nhân dân quanh vùng và có kế hoạch chi tiêu nêòn tự
túc lấy mọi khoản không phải xin tiến của Chính p h ủ ,. Bàc
rất khen, đông viên trai và cảm ơn đồng bào địa phươnng.

Các cháu nhi đổng Việt B ắc đang nghe Bác Hổ ké chiiyệện

Nhiếu bậc phụ huynh, sau một thời gian ỉim kiếm, [ biết
con em của minh đã được trại đón vé nuôi, cho học haàrh
thỉ hết sức mừng vui, tỏ lỏng biết ơn đối với Trung ưươrg
Đảng, Chính phủ và Bác Hồ.

26

}^ÁC H ồ C Ủ A C H Ú N G EM

CÙNG TRẠI TRẺ Mố CỖI KIM ĐỒNG
m

Trại đặt tại xã Biên Giang, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà
Đông (nay thuộc thành phố Hà Nội). Bác đến thăm trại
vào dịp Tết năm Đinh Dâu (1957). Bấy giờ trại chăm sốc
gần năm tràm trẻ mồ côi không nơi nương tựa. Thấy Bàc
đến, các em ùa ra như bầy chim non. Bác dang tay đón và
chia keo cho nhiều em rồi còn gửi để dành phẩn cho các
em khác.
Mấỵ cô chú phụ trách mời Bác đi thăm các cơ sở ăn
nghỉ, học hành, giải trí của các em. Bàc biểu dương tinh
thần trách nhiệm của tập thể trại và đế nghị bộ phận cấp
dưỡng cô' gắng nấu cho ngon và cho các em ăn hết tiêu
chuẩn. Rồi Bác dặn chung:
-

Đối với trẻ không may bị mồ côi, các cô các chú nên

cố làm thế nào để bù đắp lại một phần những mất mát,
hiệt thòi của các cháu. Ta cần lảm cho các cháu thấy trại
à nhà và moi thành viên ở đây đểu lả người thân của
minh. Như thế các cháu sẽ nhận ra, được sống ở trại là vui
v;i khi phải đi xa thi nhớ. Muốn thế, các cô các chú phải
thực sự là những người bố, người mẹ thật gương mẫu.
Sau đó, Bác nhìn lại vườn rau và vạt mía xanh tốt mà
các em đã góp sức cùng chăm sốc rồi gặp tập thể trại.
27

t r ọ n í; h u v ể n

Bác khen các em đã có tham gia lao động, sản xuấít như
vậy là rất tốt. Bác khuyên thêm là các em phải giữ qìn vệ
sinh thật sạch sẽ, phải chơi ngoan, chăm học và đùrm bọc,
thương yêu lẫn nhau.
Dịp tết Bính Ngọ (1966), Bác đến thăm trại Kim Đồng
một lắn nữa.
\lhư thế là đã 9 năm, từng ngày, cả trại cùng vângỊ theo
lời Bác nên đã làm được biết bao nhiêu việc tốt. V a trại
cũng đã có nhiều thay đổi. Nhiéu cán bộ công nhân v/iên ở
đây đã nghỉ hưu, nhất là nhiều lớp trai viên đã trưởng
thành đi làm công nhân, cán bộ cố năng lực và nhiệìt tâm
góp phần phục vụ đất nước.

28

BÁC HỒ C Ủ A CHÚNG I:M

sợ CẮC CHÁU BÉ B! LẠC
Nhà thơ Tú Mỡ nhớ là trong dịp Đại hội chiến sĩ Thi đua
toàn quốc họp tại Việt Bắc (1952) có một đêm chiếu bóng.
Bà con cùng các cháu nhỏ ở nhiễu làng bản từ xa cùng
kéo nhau tới xem. Khi buổi chiếu kết thúc, mọi người đứng
dậy ra vé. Sợ lúc không còn ánh điên nữa và đám đông sẽ
không khỏi chen lấn, í ới gọi nhau thì khó khăn cho các em
nhỏ nên Bác Hồ vội đứng lên đưa tay ra hiệu rồi nói to:

Hãy khoan đã, để cho các chấu bé ra trước, kẻo lộn xộn,
các cháu sẽ lạc đấy.
<ể xong chuyện đó, nhà thơ thốt lên: Chao ôi, óc sắng

suốt của Bác thật lạ kỷ! Bác chăm lo hàng vạn việc lớn mà
không quên sót một việc nhỏ khi những người khác thường
không nghĩ tới. Có ai chú ý chăm sóc các cháu nhi đồng
bằng Bác Hồ Chí Minh.
Bác không hé muốn các em còn quá nhỏ mà phải xa
cha mẹ, xa quê.
Nói đến đây ta nhớ lại sau vải chuc năm bôn ba nước
ngoài đến khi sang Thái Lan công tác: Một hôm nghỉ tại
một lồng của bà con Việt kiều, Bác mới được nghe lại
tiếng ru con của một người mẹ Việt Nam. Sáng hôm sau

29

TR Ọ N ÍỈ HIIYKN
•

.....................

.........................................................................................................

............................... - -

trên đường công tác, Bác kể lại chuyện đó rồi đọc haai câu
thơ:

Xa nhà chốc bấy nhiêu niên
Đêm qua nghe tiếng mẹ hiền ru con.

30

BÁC HO CUA CHÚNG 1:M

ĐIÌUG DỂ CÁC CHẤU CHOI Tự DO ỏ NGOÀI ĐƯÍNG
Dịp đó sắp đến Tết Nguyên đán, Bác đi thâm mấy gia
đình cơ sở ở Hà Đông.
Ấy là một buổi sáng trời quang và ấm áp. Đã có đông
người đi sắm Tết, điểm thêm hoa, thêm trầm vá màu áo
mới cho phố phường Hà Nội nhưng đường đi vẫn phong
quang, ô tô nhẹ nhàng lăn bánh. Bác vui trước sắc xuân
của đất trời. Lên đến Vân Đình thuộc huyên ứng Hoâ thi
hai bên đường đi phong cảnh đã đậm vẻ thôn quê. Từng
nhóm bà con xã viên đang hoàn tất những ruộng cấy cuối
cùng theo dự định để cùng lo Tết. Xe của Bác vẫn chạy
ém êm, đều đều nhưng rồi bỗng phải phanh kít lại bởi có
một nhóm trẻ độ bảy, tám tuổi đang mải chơi trồ đuổi bắt
giữa đường cái. Khi thấy ô tô đi tới thỉ các ban tí hon ây
luýnh quýnh nên có môt em bị vấp ngã.
Bác lo quá, vội giục: Các chú xuống ngay, rồi bảo
người thầy thuốc cùng đi hãy tới xem minh mẩy của cháu
có bị xây xát gỉ không.
Bác sĩ thực thi nhiệm vụ xong rỗi báo cáo lá em bé chỉ
jị lấm lem chút ít còn chân tay mặt mũi thi khõng việc gỉ.
Bác thở phào, bảo lấy trong sô' quà đi thăm Tết một gói

31

T R Ọ N C HL Y Ế N

kẹo và một ít bánh đưa cho em bé rỗi cùng đi vào tận nhà
để gặp bố mẹ của em.
Em bé chưa hết ngơ ngác và cả nhà lại cáng ngac
nhiên hơn, rồi mừng vui bối rối khi nhận ra khách đến nhà
minh lả Cu Hồ.
Để giữ được sự thân mật bình thường, Bác kể hại sự
việc. Sau đó Người hỏi thâm gia đinh đã chuẩn bị giì cho
Tết chưa. Trước khi ra xe để tiếp tục chuyến công tác., Bác
dặn chủ nhả, cốt để cho cả em bé cùng nghe:
-

Cô chú đừng để các cháu chơi tự do ở ngoài điương

cái, nhỡ xảy ra tai nạn thỉ nguy to,
Thương yêu, chăm sóc và tin ở các em là tỉnh cảm
nồng hậu, thường xuyên ở trong con người Bác,

HÁC' HỒ CỦA CHÚNG L:M

BÁC KHÔNG NUÔI THỎ NHIĨNG
CÓ BÔNG HOA HỐNG TẶNG CHÁU
Vào một chiều cuối tháng 8-1960, Bác từ Đại hội đại
biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng trở về. Khi qua cổng
Phủ Chủ tịch, từ trên ô tò Bác nhìn thấy mấy cháu nhi
đồng sau khi tan học thì được cô giáo dắt đi ngang qua.
Chắc vỉ biết Bác Hổ sống và lầm việc tại đấy nên các
em ùa đến, muốn vào để xem thỉ liến bị các chú bảo vệ
ngăn lại. ô tô vòng vèo theo lối sau. Vừa xuống xe, Bác
bảo người thư ký đi ra nói với mấy chú ấy hãy để các cháu
vào chơi với Bác môt lát. Thế là các em chạy ùa vào. Một
bé gái không may bị vấp ngã rồi khóc, Cô giáo vội đỡ em
dậy và dỗ:
- Nín đi! Nín đi, vào đây cỏ cho xem con thỏ của Bác
Hố nuôi.
Thế là em bé im bặt và chờ đợi.
Nghe thấy vậy, Bác cười rổi ngắt rnôt đóa hoa tươi ở
trong vườn. Đoạn, Bác bước tới chỗ em mà nói:
- Bác không nuôi thỏ nhưng Bác có bõng hoa hồng,
tặng cháu đây.
Em bé thoáng một chút ngơ ngác rói cặp mắt sáng

33

TRONC; H U Y Ế N

thêm. Em nhìn đóa hoa thắm tươi, đang chúm chím mà
cười. Đoạn, em lai ngước mắt lên nhìn Bác, sung sướng,
tỏ ý biết ơn.

C ác cháu nhi đống vui múa tnừỉỉg B ác trong Phủ Chủ tịch.

Sau đó, Bác nhẹ nhàng và thân mât nói với cô giáo;
-

Cô rất thương trẻ, coi các cháu như con nên đã ẵm

bế khi bé bị vấp ngã. Thế là tốt lắm, Nhưng ta chỉ nên
mách bảo với các cháu những cải gỉ chắc chắn là có để
xây dựng ở các cháu niẽm tin và lòng tôn trọng sự thật.
Cô giáo cười bẽn lẽn. Tự nhận ra không chỉ các em ở
đây mà mình cũng rất sung sướng vi được gặp Bác Hồ và
được Người dạy báo những điéu thật cụ thể, quý giá.

34

B Á C IIỎ C Ủ A C H Ú N C Ì 1:M

PHẢI CHĂM SÓC SỨC KHỎE
CHO CẢ NGƯỜI GIÀ VÀ CÁC EM NHỎ
Hơn nửa thế kỷ xa cách, năm 1957 Bác mới về thăm
quê lần đầu. Và thực ra, đó cũng là một sự kết hợp trong
dịp Người vảo cõng tác ở các tỉnh phía Bắc khu bốn.
Riêng tỉnh Thanh Hóa thì đã đươc Bác vào thăm lần đầu
từ hồi kháng chiến.
Vào sáng ngày 16-6-1957, đúng vào chủ nhật, sau khi
đã làm xong việc ở các tỉnh Thanh - Nghệ - Tỉnh, Bác mới
ghé vé làng Sen. Rồi từ đó, Bác ra thẳng sân bay Vinh để
vào Đồng Hới thăm tỉnh Quảng Bình, kết thúc chuyến đi
công cán Bắc miền Trung của vị Chủ tịch Nước lúc bấy
giờ.
Trong buổi đầu gặp bà con dân ỉàng dịp ấy, Bác nói:
-

Tôi xa quê hương, xa các cụ, các cô bác, các chú như

vậy là đã nàm mươi hai năm. Hòm nay tôi có mang về vài
gói kẹo vá mấy gói trà. Xin các cụ và đồng bào thông cảm
cho rằng, của ít nhưng iòng nhiều. Kẹo thì xin dành cho
các cháu nhỏ. Còn trà thì để mời các cu, càc bác, các cô
chú họp nhau lại cùng uống, ta bàn chuyện sản xuất, làm
ăn.

35

Đửĩỉíỉ ứ m ành vườn trước ngỏỉ nhà Người đ á sóng cùnị>
c h a lá các anh ch ị thời niên thiếu, B ác hỏỉ h ổi kẻ vẽ
những kỷ niệm xa xưa với cán hộ đống bào (hôn Kìm ÌÀẽn
đan g qiiáv quấn bén ỉ^gưừi. Ngày ỉ 4 tháìĩỊỊ 6 năm 1957.

Sau đó Bác hỏi thăm vẽ đời sống bà con, về chuyện
sửa sai sau cải cách ruộng đất. Biết

dân làng cũngsắp

xếp ổn thỏa vả mọi việc đếu có tiếntới, Bác mừng. Bác
hỏi thêm:
- Xã ta đã có trạm y tế - hộ sinh chưa? Bác thấy ở đây
cồn có nhiều em nhỏ bị toét mắt!
- Dạ có rồi! - Nhiều người cùng thưa.

36

HÁC H ỏ CỦA C llÚ N G ỉ -;M

Bác bảo;
-

Thế thi phải SL dụng trạm cho thât tốt, Phải chăm sóc

sức Ikhỏe cho cả nười già và các em nhỏ.

37

TRONC; HƯVẾN

BÁCVÍICÁCEMNHỎĨHÀNHVINH
Lại phải đến cuối năm 1961, Bác Hồ mới có dịp vé
thăm quê lần thứ hai và đó cũng là lần cuối.
Vào 19 giờ ngày 8-12, Bác đến vui chơi cùng các cháu
thiếu niên, nhi đồng thành phố Vinh,
Dưới ánh đèn của Nhà máy điện Vinh mới được phát
sáng, từng cặp mắt nhỏ, xoe tròn được nhìn tận mắt dàng
hình Bác rất đỗi gần gũi thân thương.
Sau khi hỏi han vẽ sức khỏe, vể tinh hình học tập và
công việc tham gia giúp đỡ gia đỉnh của các em . Bác hỏi:
- Bác dạy 5 điều, các cháu có nhớ không?
Được gặp Bác, các em thấy thân thiết như được đến
với ông nội nên tất cả đồng thanh:
- Dạ thưa Bác có ạ!
Rồi một em rất tự nhiên, đứng lẻn đọc luôn:

Yêu Tổ quốc, yêu đồng bào
Học tập tốt, lao động tốt
Đoàn kết ỉốt, kỷ luật tốt
Giữ gìn vệ sinh thật tốt
Khiêm tốn, thật thà, dũng cảm.

38

I3ÁC HỒ CÙA CHÚNG liM

Bác gật đáu khen ngoan. Các em đếu vỗ tay. Rồi Bác
hỏi:
- Các cháu có làm được như thế không?
Tất cả lại đồng thanh:
- Dạ, thưa Bác có ạ!
Bác chia kẹo cho tất cả rồi gửi lời thăm bố mẹ, gia đỉnh
và các thầy giáo, cô giáo của các em.

39

TRỌ N G H U Y Ế N

CẮC CHÁU PHẢI CHUNG sú); BẢO VỆ CÂY
Cũng phải đến độ về thăm quê lần thứ hai ây Người mới có
điếu kiên ghé thăm làng Chùa, quê ngoại, thăm khu vườn
trong đó có nhá thờ họ Hoàng và ngôi nhà riêng của bố me
mình, nơi Bác đâ được sinh ra và sống thời ấu thơ,
Sau khi tìm hiểu vé họ hàng, Bác hỏi ông Hoàng Xuân
Đương là người thừa kế viêc chăm sóc hương khói ở đây:
-

Chú được mấy người con, cháu đầu là trai hay gái, đã

ớn chưa?

Một cuộc gặp mặt Ị ìiá n tình giừa Chú tịch Hổ Chí Minh vm cán
bộ tình, huyện, xâ
bá con qué ĩiỊỉoại làng Chùa (ngày 9 thúỉìíi
12 nám 1961) hèn íỉiém tĩíỊÓi nhà Ui a íơ cụ ỉioáng Xuan Đỉomịị
(óng ngoại Sgưừỉ) ỉátìi cho óng bà ỉ^gu\'én Sinh Sắc {th á Ịi sinh
cúa NgiííĂ), cũng là nơi Người cất iiéhg chào đìri

40

HÁC I l ồ C Ủ A CĨ1ỦN(Ì i -:m

ông Đương thưa:
- Dạ đứa đầu là cháu trai, Nó đang theo học Trường
Trung cấp nông lâm của tỉnh ạ!
- Cháu tên là gì? Hôm nay cháu có vé đây không?
-'D ạ, cháu tên gọi là Đinh. Bữa ni ngày nghỉ, cháu
cũng có vé đấy ạ!
- Chú gọi cháu cho tôi gặp một tí!
Anh Đinh được bô' gọi thi lién bước ra, mừng rỡ,
Trông thấy Oinh đi tới, Bác rất vui. Bác vịn tay vào vai
người thanh niên đang độ trưởng thành và nhìn anh thật kỹ
rồi kéo anh đi tới chỗ có đông cháu bé đang chăm chắm
nhìn. Đinh cứ nghĩ có thể Bác sẽ dặn mình vế cách sau
này hãy aóp phần bảo quản, lo hương khói trong ngôi nhà
cụ Hoàng Đường, là nhà của ông bà ngoại Bác cũng như
nơi nhà thờ ho ở kể ngay đấy. Nhưng không phải. Bác nói
về những công việc chuyên môn thuộc ngành học của
cinh. Rồi Bác dặn:
- Hoc nông iâm trước hết ià hoc cách trồng và bảo vệ
cây. Cây cho củi, cho gỗ. Cây che chở cuôc sống con
người. Cây lại cho bóng mát. Ngày xưa trên đường ra
ruộng thỉnh thoảng cũng có những cây to để bá con đi làm
cỉồng nấp nắng và trú mưa. Ai cũng phải bảo vệ cây. Như
( háu thi lai phải là một trong những người gương mẫu vé
việc đó.
^6i Bác nói với cả các em nhỏ đứng ở xung quanh
rằng:

41

t r ọ n í; h u y ế n

- Bác thấy hai bên đường ở gắn đây có nhiều cây nhỏ
bị gãy ngọn. Như thế cây sẽ hỏng hoặc chậm phài triển,
hao tổn đến cây giống và công người trồng. Các cháu phải
chung sức bảo vệ cây, Những em bé đừng để trâu bồ ăn
á hoặc giẫm chân vào làm hỏng các câỵ non, thiệt hại
nhiéu cho hợp tác xã Irong đó có nhà minh,
Rồi Bác nói thêm với Đinh:
- Cháu phải luôn góp sức nhắc các em nhỏ cùng gìn
giữ cây trồng.
Như vậy đó, trổng người và trổng cây là hai công việc
Bác luôn luôn nghĩ đến và Người thường xuyên chăm lo.

42

BÁC ỉ i ồ CÚA CIỈÚNCi ỉ -:m

CHUYỆN CỦA LIÊN HIỆP
Em Nguyễn Thị Liên Hiệp ra đời và sống tuổi ấu thơ ở
Thái Lan.
Những nám ở xa Tổ quốc, đến ngày Trung thu cũng
như sinh nhàt Bác Hồ, em cũng theo các bạn treo cờ đỏ
sao vàng và ảnh Bác lên giữa nhà để làm kỷ niệm. Rồi ...